Inleiding
Sinds 2012 verzorgt het RKD - Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis een nieuwe reeks dynamische, digitale publicaties: RKD Monographs. Zij geven het resultaat weer van wetenschappelijk onderzoek naar het oeuvre van een kunstenaar of een specifiek onderwerp. De onderwerpen betreffen Nederlandse kunst en vormgeving van de late middeleeuwen tot heden in internationale context. RKD Monographs biedt de mogelijkheid om aanvullingen en nieuwe inzichten toe te voegen en te verwijzen naar bronnen zoals archiefmateriaal, literatuur, bewegend beeld of gesproken woord.
In 2013 is het RKD een samenwerking aangegaan met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). De Rijksdienst adviseert en inspireert bij het behoud, de duurzame ontwikkeling en de toegankelijkheid van het meest waardevolle erfgoed van Nederland. Op het gebied van monumentenzorg, archeologie, historisch landschap en museale collecties voert de Rijksdienst de wet- en regelgeving uit. De Rijksdienst beheert tevens dat deel van de (kunst)collectie van het rijk, dat niet door een voormalig rijksmuseum wordt beheerd. Het gaat om vele disciplines: bijvoorbeeld schilderijen, tekeningen, grafiek, foto’s, beelden, meubilair, sieraden, foto’s, video’s enzovoorts. De kunstwerken worden kort- of langdurend uitgeleend aan musea, (overheids)gebouwen, kastelen, historische huizen en Nederlandse ambassades. De niet uitgeleende werken bevinden zich in het depot in Rijswijk.
De Rijksdienst ontvangt sinds begin vorige eeuw tot op heden ateliernalatenschappen van kunstenaars. Vaak gaat het artistieke oeuvre naar de Rijksdienst en het (persoonlijk) archief en de bibliotheek naar het RKD. Voorbeelden zijn de schenking van de nalatenschap van Theo van Doesburg (1981): de kunstwerken gingen naar de Rijksdienst (die ze weer uitleende aan diverse Nederlandse musea en instellingen) en de archivalia naar het RKD. Andere voorbeelden werden gepubliceerd in Gekregen! Aanwinsten van de Staat 1990-2010 (Amsterdam 2011). Bij deze RKD Monograph komt het artistieke en archivalische materiaal ‘virtueel’ weer samen: de afbeeldingen van de kunstwerken via de Rijksdienst en de documenten via het RKD. In combinatie bieden zij (kunsthistorische) onderzoekers een basis voor verder onderzoek, het maken van tentoonstellingen, het schrijven van publicaties, de productie van documentaires en films enzovoorts.
Zo is het plan de komende jaren RKD Monographs te wijden aan de symbolist Karel Schmidt (1880-1920) van wie de Rijksdienst 544 kunstwerken bezit en aan Leo Gestel (1881-1941) van wie meer dan 4200 in de rijkscollectie zijn. Ook andere kunstenaars wiens ateliernalatenschappen door het rijk zijn verworven komen voor een Monograph in aanmerking, zoals Lucebert (2422 werken) en Peter Struycken (1154 werken). Het onderwerp van de eerste RKD Monograph die de Rijksdienst samen met het RKD heeft aangevat betreft Josef Ongenae (Antwerpen 1921-Amsterdam 1993).